Feitelijke gegevens
- 1e druk, 2013
- 339 pagina's
- Uitgeverij: Atlas Contact
Flaptekst
Jan Brokken groeide op in Rhoon, een Zuid-Hollands dorp dat sinds de oorlog een geheim met zich meedraagt. Door sabotage vindt in 1944 een Duitse soldaat de dood. De vergelding van de moffen is verschrikkelijk: zeven mannen uit Rhoon worden geëxecuteerd, hun vrouwen en kinderen uit hun huis verdreven, have en goed in brand gestoken. Wie pleegde de aanslag op de Duitse soldaat? Waarom? Of was het toch een dom ongeluk met fatale gevolgen? Tot op de dag van vandaag maken de dorpsbewoners elkaar verwijten. In De vergelding reconstrueert Jan Brokken de gebeurtenissen aan de hand van duizenden pagina's processtukken, getuigenverhoren en 185 interviews met betrokkenen. Net als hij denkt te weten hoe het zit, krijgt het verhaal een compleet andere wending
Eerste zin
Ze had een breed gezicht, open als een boek. Haar ogen verriedden een zin het leven die niet strookte met de grauwe ernst van haar omgeving.Samenvatting
Rhoon, is een Zuid-Hollands dorp in de oorlogsjaren vlak bij Rotterdam. De veertienjarige Sandrien en haar negen jaar oudere zus Dien de Regt hebben verkering met twee matrozen van de Kriegsmarine, Ernst Lange en Walter Loos. De vrouwen komen uit een gereformeerd gezin. Op 10 oktober 1944 lopen Walter Loos, Ernst Lange en soldaat Heinz Willems met Sandrien en Dien ’s avonds over de in duisternis gehulde Rijsdijk. Ze passeren Het Sluisje, waar ze worden gadegeslagen door drie mannen, die genieten van de laatste minuten voordat het uitgaansverbod van de bezetters ingaat. De vijf gaan langs bij Dirkje de Ruyter, de vrouw van een naar Engeland uitgeweken verzetsstrijder. Maar zij geeft in haar huis gelegenheid aan andere vrouwen uit het dorp die willen drinken, dansen en vrijen met Duitse soldaten: ze heult met de Duitse bezetter. Maar de avond daarna bij de vlasfabriek op Het Sluisje loopt Lange rond tienen tegen een op de weg liggende, losgeknipte of afgebroken elektriciteitskabel aan, die 500 volt door hem heen jaagt en zich aan hem vastkleeft. Loos raakt in paniek. Hij is officieel op patrouille en zal straks verantwoordelijk worden gesteld. Hij stuurt Sandrien en Dien weg en zoekt hulp. Bij het huis van de machinist van het gemaal Wagenmeester belt hij aan. Loos vraagt de machinist de stroom af te sluiten, maar deze weigert, omdat hij daar niet toe bevoegd is en niet het juiste gereedschap heeft. Het is een weigering met fatale afloop, want Loos zal de machinist als het brein achter de ‘sabotage’ aanwijzen, wat de SD, die een onderzoek instelt, zonder problemen gelooft. Ernst Lange sterft niet lang daarna aan de gevolgen van de extreme stroomspanning. Omdat Wagenmeester treuzelt, sterft Lange en Loos neemt als vergeldingsactie zeven burgers gevangen.
In Hoofdstuk twee wordt dan teruggeblikt op het onverwachte begin van de oorlog, het verzet van de Nederlandse militairen, het vertrek van de Koningin vanuit Hoek van Holland en het Bombardement van Rotterdam. Daarna begint de oorlog in Rhoon, maar echt spectaculair is dat niet. Er is wel sprake van “gore armoede.”
In Rhoon wonen ongeveer 2000 inwoners en er werden ongeveer 160 mensen als onderduikers in het dorp verborgen. De Nederlands-Hervormde dominee was fout (NSB´er), maar de gereformeerde dominee zat juist in het verzet. Er waren relatief veel mensen die met de bezetter heulden en Brokken deelt mee dat er veel minder mensen in het verzet in Nederland hebben gezeten dan men altijd heeft beweerd. In het dorp probeerden vrouwen die alleen waren door seksuele contacten met de Duitsers die in het dorp waren gestationeerd, (o.a in het kasteel van Rhoon) zich op een beetje normale manier in het leven te houden. Ze deden dit o.a. voor het behoud van de kinderen. In het dorp leefde Dirkje de Ruyter, die door haar man in de eerste oorlogsdagen in de steek was gelaten - hij verdween in de eerste oorlogsdagen als soldaat naar Engeland. Zij ontvangt Duitse mannen in haar huis en geeft ook andere vrouwen de gelegenheid Duitsers te vermaken. Onder hen zijn best aantrekkelijke meisjes (Sandrien) en de jonge mannen uit Rhoon kijken daar met jaloezie naar.
De zeven mannen worden na hun arrestatie naar Hoogvliet gebracht, waar de Duitse Oberleutnant Schmitz de scepter zwaait. Hij heeft die dag een slechte bui en ook de Rotterdamse SD wordt ingeschakeld. De mannen worden kort verhoord en al meteen van sabotage beschuldigd. Een van de zeven, de jongste zoon van Wagenmeester, wordt vrijgelaten. Een ambtenaar uit Rhoon, Breeman, probeert de andere mannen vrij te krijgen, maar dat mislukt. Terug op de fiets wordt hij ingehaald door de vrachtwagen waarin de mannen naar Rhoon terug worden vervoerd.
Een van de boeren, Aalbert de Kooning, krijgt via de NSB‘er Jabaaij zijn zoon Job vrij voor de afkoopsom van twee vetgemeste varkens. Niet iedereen in Rhoon vindt dit later een geoorloofde handelwijze. Deze zoon en een andere worden later zonderlinge figuren in het dorp.
De vijf overgebleven gegijzelden worden naar de plaats delict gebracht. Er wordt een andere broer van een van de mannen opgepakt en wanneer de directeur van de vlasfabriek uit Rhoon dapper probeert protest aan te tekenen, is hij het zevende en laatste slachtoffer. Ze worden voor het vuurpeloton gezet, doodgeschoten en daarna worden hun huizen in de fik gestoken. Schmitz is zijn boekje te buiten gegaan: hij heeft ook een achtjarig jongetje gedwongen naar de executie te kijken. Een paar dagen later worden de lijken in Rhoon begraven.
Jan Brokken gaat ver na de oorlog op zoek naar het waarom van de aanslag. De illegaliteit ontkent vanaf het begin betrokken te zijn bij deze sabotagedaad. Een maand eerder was er een hevige storm geweest die de stroomkabel heeft losgemaakt, is de lezing van het verzet. Dat is een onwaarschijnlijke oorzaak. De jongens uit het dorp wilden de moffenmeiden een lesje leren door de Duitsers onder stroom te zetten. Eerst wordt gesuggereerd dat “het zooitje van de vlasfabriek” erachter zit. Kooning, die voor twee varkens werd vrijgekocht, is een mogelijke dader. Dirkje de Ruyter zou aan Walter Loos de namen van de jongens hebben doorgespeeld. Ze ergerde zich aan de pesterijen die ze zich in het dorp moest laten welgevallen. Brokken gaat naarstig op zoek naar andere mogelijke verdachten. Naast de Kooning is er nog een andere verdachte: Kees Blekemolen. Zijn vrouw houdt het ook met de Duitsers: hij kan haar niet voldoende seksueel bevredigen, omdat ze elf jaar jonger is en zij biedt zich aan de bezetter aan. Hij saboteert en de Duitsers bellen eerst bij hem aan na de aanslag. Hij verwijst door naar Wagenmeester.
De derde verdachte is Wout Wachtman, die afgewezen is door een dochter van Wagenmeester, omdat hij te min is. In dit stadium van het boek acht Brokken dit niet een erg waarschijnlijke verdachte.
Ook na de executie gaat Dirkje de Ruyter door met het bevredigen van Duitsers en ook Dien de Regt laat zich niet onbetuigd op dat gebied. Maar zodra de bevrijding een feit is, zijn de moffenhoeren de klos. Zowel in Rhoon als het naburige dorp Pernis worden ze door de plaatselijke kapper kaalgeschoren. Die krijgt een dag later wroeging en geeft het geld terug dat hij ermee heeft verdiend. Na de oorlog krijgen deze vrouwen weinig gelegenheid meer zich in positieve zin te onderscheiden.
In het twaalfde hoofdstuk wordt beschreven hoe de inwoners van Rhoon zich na de oorlog gedragen met betrekking tot het incident in de oorlog. Er wordt een monument opgericht op de plek van het incident met de tekst “Voor hen die vielen”.
Bij een aantal inwoners is er sprake van een taboe: ze willen absoluut niet meer over de oorlog praten. Een ander veel voorkomende reactie is emigratie naar een ver buitenland (Canada, Australië). Anderen proberen te zoeken naar de schuldigen aan de sabotagedaad en weer anderen proberen een vergoeding te krijgen voor het aangedane leed door de Duitsers.
In het 13e hoofdstuk volgt Brokken de lijn van de Duitsers na de bevrijding. Enkele dagen voor de capitulatie snapt Schmitz wel dat hij fout zat in de oorlog. Met Walter Loos vlucht hij weg op de fiets. Ze worden in Noord-Holland gearresteerd, waarna Loos wordt vrijgelaten, omdat hij een Tsjechisch paspoort heeft. Na een proces in Rotterdam, wordt Schmitz tot veertien jaar gevangenisstraf veroordeeld, waarvan hij er maar een aantal jaar uitzit, omdat hij na een hersenbloeding wordt vrijgelaten. Daarna leeft hij nog vijf jaar verder.
Dan volgt Brokken het spoor van Wout Wachtman. Hij was een moedige, maar kleine opdonder. Voor militaire dienst was hij te klein en afgekeurd (wat doet denken aan Henri Osewoudt in De donkere kamer van Damocles van Willem Frederik Hermans). Ter compensatie meldt hij zich meteen voor het verzet, waarbij hij diverse moedige maar ook onbezonnen daden pleegt. Hij gaat jaren later gebukt onder de vergeldingsactie. Brokken heeft het hem niet persoonlijk kunnen navragen: 90 jaar oud, is hij gestorven.
Het laatste hoofdstuk gaat over de verdere levensjaren van de in de oorlog jonge Sandrien de Regt. Ze is naar Canada geëmigreerd, nadat ze met een vrachtwagenchauffeur was getrouwd. Ze zou ooit een brief hebben gekregen van de familie van Ernst Lange, omdat ze met deze Duitsers verkering had. In 2009 is ze in Canada gestorven. Sandrien is al die jaren een aantrekkelijke vrouw gebleven. De anekdote gaat, dat ze in de kerk nog zat te flirten met andere mannen en dat haar man, die erg jaloers was, haar verbood weg te gaan, naar buiten. Ze moet tot aan haar dood naar de Rocky Mountains hebben gekeken. Zo eindigt de geschiedenis van een dorp in tijden van oorlog.
Dit verslag gaat verder na deze boodschap.
Verder lezen
REACTIES
1 seconde geleden
J.
J.
Het niveau van deze analyse ligt erg laag. De inhoud klopt enigszins, maar van onder andere de interpunctie en de zinsbouw branden mijn ogen. Dit verwacht je niet van een beroepsredactie. -1
7 jaar geleden
AntwoordenSterre
Sterre
Bedankt voor je feedback, we hebben er nog eens naar gekeken en in ieder geval de taalfouten eruit gehaald!
7 jaar geleden
T.
T.
Apart dat een personage beschrijving er niet toe doet.
7 jaar geleden
Antwoorden